Đỗ Quyên

(trích trường ca du ký)

**

Chương 5 - Hình đất nước như trái tim Nam tiến

[......]

5.7

Miền Tây Nam Bộ

Tràng hạt Việt Nam trên cổ vòng

Hình đất nước như trái tim Nam tiến

Trên cổ vòng tràng hạt Việt Nam

Hình Chữ S như trái tim lượn xuống

Lục Tỉnh Nam Kỳ

*

Phong sương mấy độ vùng Nam Bộ

hạt bụi nghiêng mình xuống chín sông

thầy Hai cô Tám tui mình đó

điệu hò ơ khói sóng mênh mông[1]

Xa cảng miền Tây

Xa cảng miền Tây

nghe tiếng hoài hoài giờ đụng nhau đây

ta lữ khách giang hồ tam châu tứ hải

người tụ điểm tìm về xứ mới

Công ty cổ phần xe khách

mang danh phong vị du hành điệu đà chưởng tân thời

(ngại viết thẳng ra thiên hạ hỉu lộn ta PR kiếm chác lần sau miễn phí

nhón chữ chót à nha

Trang)

nữ nhi thu ngân giọng ngọt eo thon chuẩn mực đất dừa gió lộng

gõ máy lẹ tay đáp lời mau miệng

Thủy

Giang Thị Mộng Thủy

hèn chi tiền chạy tưng tưng ngăn kéo dưới tay em như nước dồn chỗ trũng

(nếu bên xứ Mẽo dám có con súng

sáu lẩn trong mớ giấy bạc tùm lum đượm ngấm

máu nước mắt mồ hôi dĩ nhiên không thiếu vi khuẩn vi trùng vi rút các kiểu)

lên xe

duỗi thẳng cẳng (ngắn chân càng dễ thoải)

uống (miễn phí nước chai)

ăn (xôi nếp má Tư Bắc Kỳ di cư đầu hẻm mang theo 20 ngàn/gói rẻ rề)

phỡn bụng no nê

thiu thiu xém ngủ thì

cái Thẻ Lên Xe Boarding Pass song ngữ hẳn hoi

thòi ra à há có cớ bày đặt coi giá cả bá tánh cùng đại gia đình mục kích

chướng ca gia cũng biết mần kinh tế như ai

165.000 VNĐ thế ngon rùi

(tương đương nhiều ít đô Ca Na Điên chuyện nhỏ lại ngoáy tay đảo máy

thêm lần lục vấn trợ lý AI mất gì của ai)

Phật độ bữa đó quá phê

lần đầu xe khách miền quê mượt mà

êm như lụa thẳng như là

cái quan nổi giữa bao la sông ngòi[2]

xe giường nằm cớ sao hay cháy[3]

lại là khi xa lộ vắng tanh

từ báo mạng đến làng Phây

vấn nạn ấy vẫn leo vào leo ra

cả lò nhà chướng ca ứ sợ

chít là cùng thây kệ cho qua

chường ca gia chuyến dối già

mần răng ông Tạo quay đà vần xoay

Hình đất nước như trái tim đậu xuống

Nam Bộ miền Tây

*

Ta sẽ hành hương về với người

Mỹ Tho Mỹ Thọ Sóc Trăng ơi

Mỹ Thỏ bây giờ là Sóc Trắng

gái mặc đầm ra đứng ngó đời[4]

đoàn ta viếng chùa Sà Lôn[5]

nghe ra tiếng vọng hương hồn nước xưa

qua chuông sư thỉnh gọi giờ

qua tay chú điệu thẫn thờ quét trưa

Trung Niên Thi Sĩ[6] đề thơ

Sóc Trăng Sóc Trắng bây giờ còn đây

hiên chùa nâu gái mặc đầm

các em ta hót trong lồng nhân duyên

Cần Thơ Cần Thở cần lao

muôn đời Gió Việt cần nào cũng phê[7]

*

Xe giường nằm ngon lành cành đào bon bon

ngồi thẳng lưng mà lật

lướt lướt tệp lịch trình

lãng tử thi nhơn ta (hạng 2 cũng có tí ti tiếng tăm)

hóng

chinh phạt cơ ngơi công tử Bạc Liêu[8] nổi tiếng trứ danh

thì hơi bực cái mình với con chữ “chứ danh”

ủa thời 4.0 sao vẫn còn lỗi của thằng đánh máy

(trời nóng quá

đạo không chấp lãng tử lãng quên)

và hên

bên sự hóng chinh phạt với cái hơi bực mình

câu kế tiếp trong tờ lịch trình

… nhà thờ Tắc Sậy là điểm hành hương nổi danh bực nhứt xứ miền Tây…[9]

đọng lại cặp mắt cận lồi cận lõm của kẻ chưa được hạnh tôi tớ Chúa

Nghĩ về Thượng đế là không vâng lời Thượng đế

vì Ngài muốn ta không biết đến Ngài

chính vì thế Ngài không lộ mình cho ta thấy

Ngài sẽ chẳng cho hơn vì cho hơn là tước mất chính bản thân[10]

như 35 năm trước lần đầu trời Tây Âu con hít gió tâm linh

hành hương trong mơ cũng chỉ xém mon men

thành quốc Vatican

tới nay vẫn là kiếp này nguyện đến

nợ chưa trả được dù đã biết biện biệt Vatican với Tòa Thánh và

hương đạo tỏa thơm xứ Bụt[11]

Lỗi không hẳn tại con mọi đàng

lạy Chúa Giêsu

vẫn cứ xin tha tội

(nếu dư bảo lưu cho các lỗi về sau

đoạn trường chường ca gia hành hương của con sự bất cập nhiều như châu chấu

Đức Thích ca phát nản phán cho quyền tùy duyên đấy ạ)

Hên không bằng may

nếu như chân dung Ngài ấy

không giông giống thủ lãnh khởi nghĩa Nguyễn Thái Học

chưa chắc lúc lia dòng chữ đó con nhớ cái rụp

rằng chừng ngày này năm tới

hành lễ tuyên chân phước Cha Diệp[12]

dạ hên thật là may

cũng gương mặt chữ điền

vị này phúc hậu vị kia cương nghị

cũng vầng trán vuông vuông dưới bộ tóc ngăn ngắn chỉn chu

cũng áo chẽn và cùng hàng ria mép

kiểu truyền thống nam nhi chi chí nước Nam con đầu thế kỷ trước

lại cũng cặp lông mày đàn ông chuẩn men

thế kỷ nào cũng rứa

Lạy Chúa tôi

thì cũng phải thôi

lúc quỳ dưới tượng Cha

đầu cúi tay khum

hạt tràng nơi ngực hốt nhiên động đậy

kẻ trường ca gia quèn là con niệm cầu dôi ra

vài nhời tới lãnh tụ tiền bối cách mệnh gia

Pháp thực dân tuyên xử chém đầu rơi nơi pháp trường núi đồi Yên Bái

16 năm trước khi đầu cha Diệp bị chẻ làm hai

sình lầy ao cá Bạc Liêu

lính phát xít Nhật lưỡi lê Thiên Hoàng

Bạc Liêu ao cá sình lầy

phát xít Nhật lính Thiên Hoàng lưỡi lê

Lạy Chúa từ bi

xin cho linh hồn Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp

được đời đời ngơi nghỉ

linh hồn sáng soi bởi ánh dương thiên thu[13]

*

Phóng mắt mênh mang

không còn bị vấp cao tầng tháp này cột nọ

sông rạch vẫn như mạch điện con chíp

áo bà ba còn xẻ cao tà nõn eo thon mãi ngây ngất

xóm làng vươn mạnh dài bạo mép nước

chợ nổi bình minh càng rúc rích

vọng cổ bỏ bùa hết triền sông

rượu đế bia Hà Nội la đà mái lều dừa nước

khách lạ cười vang khúc tang bồng

châu thổ 4.0 [14]

*

Lòng như bát ngát mây xanh

thân như sương tụ trên nhành Tây Nam[15]

đàn chim Việt quanh cành Nam

có con quyên nhỏ lạc đàn đông mai

hoàn hương chớp lóe mưa bay

càng về càng thấy dặm dài nỗi không[16]

sầu ngao ngán lánh vong hương

chùa Miên[17] chân nản vào nương tức thì

ô kìa ai đó mỉm chi

Phật nằm[18] đầu tựa tay tì thế gian

ô kìa ai đó nhiên nhi

Phật nằm đầu tựa tay vì chúng sinh

*

Tràng hạt Việt Nam trên cổ vòng

Hình đất nước như trái tim Nam tiến

Trên cổ vòng tràng hạt Việt Nam

Hình Chữ S như trái tim ấp xuống

đây, Nam Bộ Miền Tây…

(Còn tiếp 1 kỳ)

Burnaby, tảng sáng 12/2 - giữa trưa 12/8/2026 [cập nhật 12/10/2026]

ĐỖ QUYÊN

—--------------

CHÚ THÍCH

[1] Theo thơ Sơn Nam (Bài “Hương rừng Cà Mau”, thivien.net) với 2 câu kết: “Phong

sương mấy độ qua đường phố/ Hạt bụi nghiêng mình nhớ đất quê”.

[2] Xt: “Lịch sử sông nước Nam Bộ qua triển lãm” tại Bảo tàng Lịch sử TP.HCM

17/6/2026 (vnexpress.net 22/6/2026): “Khi sếu trở về, Đồng bằng có trở về?” (Lê Minh

Hoan, nguoidothi.net.vn 13/9/2026); "GS Chung Hoàng Chương - người đi tìm 'vân tay

sinh thái' của sông Cửu Long" (Trần Vũ Nguyên, tiasang.com.vn 10/3/2026).

[3] Xt: “Xe khách giường nằm: Vì sao dễ cháy, chết nhiều người” (vietnamnet.vn

25/5/2016); “Xe giường nằm chở 33 người bốc cháy trên cao tốc Bắc-Nam”

(dantri.com.vn 25/5/2026); “Cháy xe khách giường nằm, 7 người chết”, “Ôtô giường

nằm chở 33 khách bị lật, 3 người chết”, “Xe giường nằm chở 24 khách bốc cháy trên

cao tốc Vĩnh Hảo, 1 người chết”; “Xe giường nằm lật trên quốc lộ, 8 người bị thương”:

vnexpress.net, 21/7, 31/8, 8/9 & 10/9/2026).

[4] Theo thơ Bùi Giáng: “Tôi sẽ ra đi bỏ lại đời/ Mỹ Tho Mỹ Thọ Sóc Trăng ơi/ Mỹ Thỏ

muôn đời là Sóc Trắng/ Gái mặc quần ra đứng ngó trời” (Bài “Tôi sẽ”, thivien.net).

[5] Xt: Chùa Sà Lôn/ Chùa Chén Kiểu - ngôi cổ tự nổi tiếng thuộc hệ phái Phật giáo

Nam tông Khmer; tọa lạc tại Đại Tâm, Sóc Trăng, TP Cần Thơ. Chùa còn tên "chùa

Chén Kiểu" là từ việc trùng tu chánh điện vào năm 1969, do thiếu vật liệu, các vị sư

quyên góp chén, đĩa, tô kiểu từ người dân để ốp lên tường, cột. Chùa mang kiến trúc

có một không hai: Các mảnh vỡ của chén, đĩa được sắp xếp tỉ mỉ thành những hoa văn

tinh xảo, tạo nên lớp áo kiến trúc lấp lánh mang rõ dấu ấn văn hóa Khmer rạng rỡ một

thuở.

[6] Xt: Trung Niên Thi Sĩ - bút danh/danh xưng quen thuộc nhất của cố thi sĩ, dịch giả,

học giả lỗi lạc Bùi Giáng (1926-1998). Ông thường tự gọi mình danh xưng này, thể hiện

trạng thái tâm hồn vượt thoát quy luật tuổi tác, giữ cái ngây thơ, tươi mới vĩnh cửu.

[7] Theo thơ Bùi Giáng: “Tôi gọi Cần Thơ là Cần Thở/ Cần Thở muôn đời là Gió Việt

đêm nay” (Bài “Trường giang lục tỉnh”). Xt: “Đọc thơ: “Một hôm gầu guộc gầm ghì”,

Nguyễn Hưng Quốc, voatiengviet.com 2/3/2010.

[8] Xt: Nhà Công tử Bạc Liêu - dinh thự bề thế, sang trọng bậc nhất Nam Kỳ lục tỉnh

xưa, gắn liền với giai thoại ăn chơi nức tiếng của ông Trần Trinh Huy (Công tử Bạc

Liêu). Tòa nhà được thiết kế mang đậm kiến trúc Tây phương sang trọng; và nay là

điểm thăm viếng lịch sử - văn hóa nổi tiếng tại miền Tây. Địa chỉ: Số 13 đường Điện

Biên Phủ, TP Bạc Liêu. Được xây dựng từ năm 1917-1919, do kiến trúc sư người Pháp

thiết kế; hầu hết vật liệu, nội thất đều từ Pháp đưa qua.

[9] Xt: Khu nhà thờ Tắc Sậy/ Nhà thờ Cha Diệp: Trung tâm hành hương Công giáo nổi

tiếng hàng đầu miền Tây Nam Bộ, tọa lạc trên Quốc lộ 1A, thuộc Ấp 2, xã Phong

Thạnh, Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau; thu hút hàng ngàn du khách mỗi ngày nhờ kiến trúc độc

đáo và sự linh thiêng gắn liền với cố linh mục Phanxicô Trương Bửu Diệp. Nhờ đóng

góp của đồng bào công, lương trong-ngoài nước, Khu nhà thờ Tắc Sậy và phần mộ

Cha Diệp vừa được trùng tu, xây dựng mới nhiều hạng mục khang trang, không chỉ là

nơi hành hương của dân trong vùng và cả nước mà còn là điểm du lịch tâm linh cho

khách bốn phương VN và thế giới. Với sức chứa 25.000 người, Trung tâm Hành hương

Tắc Sậy trong năm qua được chuẩn bị cho đại lễ 2/7/2026. Đại lễ tuyên phong Chân

phước này không chỉ ghi nhận sự hy sinh của linh mục Diệp mà còn nâng tầm Tắc Sậy

từ điểm hành hương quen thuộc trở thành trung tâm hành hương có ý nghĩa quốc gia

và quốc tế. [“Tắc Sậy - từ vùng lau lách thành điểm hành hương nổi tiếng miền Tây”,

vnexpress.net 27/6/2026; “Lễ Tuyên Chân Phước Cha Trương Bửu Diệp: Cà Mau kêu

gọi ghi danh”, nguoi-viet.com 27/6/2026; “Dàn kèn 700 người phục vụ lễ tuyên Chân

phước linh mục Trương Bửu Diệp”, vnexpress.net 2/7/2026].

[10] Thơ Fernando Pessoa. (“Một số bài thơ của Fernando Pessoa, Hoàng Hưng giới

thiệu và chuyển ngữ”, thekymoi.media 1/7/2026).

[11] Trường đoạn trên có cảm hứng từ sách của Mai Văn Phấn; tập tiểu luận - phê bình

Trong ơn gọi (Nxb Đồng Nai 2025).

[12] Xt: Về Linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp: Như là lần đầu tiên và duy nhất,

gần 500 năm qua, kể từ khi Công giáo vào VN năm 1533, lễ tuyên phong chân phước

cho cha Diệp mang ý nghĩa bước ngoặt của lịch sử Giáo hội Công giáo VN, với nghi

thức phong chân phước được tổ chức ngay tại mảnh đất nơi vị mục tử đã sống và nằm

xuống. Trước đây, các lễ phong chân phước liên quan đến người Việt đều được thực

thi tại Roma. Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp/ Francis Xavier Truong Buu Diep

(1897-1946) là linh mục Công giáo nổi tiếng của VN, được người dân rất kính trọng bởi

cuộc đời nhân hậu, sự hy sinh cao cả bảo vệ giáo dân. Sinh tại Chợ Mới (An Giang),

ngài sớm mồ côi mẹ, đi tu từ nhỏ. Sau 27 năm tu học tại Tiểu chủng viện Cù Lao Giêng

và Đại chủng viện Nam Vang, ngài được thụ phong linh mục vào năm 1924, và về làm

cha sở họ đạo Tắc Sậy từ 1930. Trong thời gian mục vụ, Cha đã rửa tội cho 2.000

người, góp phần mở rộng cộng đoàn Công giáo khắp vùng. Năm 1946, trong bối cảnh

chiến tranh loạn lạc, dù được khuyên đi lánh nạn, ngài đã từ chối với câu nói nổi tiếng:

"Tôi sống với giáo dân thì cũng sẽ chết cùng họ". Bị bắt cùng 70 giáo dân và dân ngoại

đạo, trong thời gian bị giam giữ Cha vẫn tiếp tục chăm lo đời sống tôn giáo cho những

người bị bắt và ban phép rửa cho một số người; cuối cùng chịu thiệt mạng để bảo vệ

đoàn chiên của mình: sau khi bị giam giữ ít ngày linh mục Diệp bị đưa đi rồi bị sát hại

vào hôm 12/3/1946. Nhưng qua nhiều thập niên từng có vài dị bản về cái chết của ông.

Giáo phận Cần Thơ đã thực hiện cuộc điều nghiên từ 2011- 2017. Một Ủy ban Sử học

được lập ra qua thẩm vấn hàng chục nhân chứng; hồ sơ được chuyển lên Tòa Thánh

Rome để các chuyên gia tôn giáo, sử gia độc lập quốc tế trong-ngoài đạo thẩm định.

Kết quả xác định cha Diệp bị 2 người lính Nhật đào ngũ tàn sát trong hỗn loạn sau

chiến tranh; thi thể được tìm thấy trong một ao cá, đầu bị chém chẻ làm đôi từ đỉnh đầu

xuống cổ bởi một nhát kiếm. Nơi an nghỉ cuối cùng của ngài tại Thánh đường Tắc Sậy

(Bạc Liêu) dần dần đã trở thành một trong những điểm hành hương Công giáo lớn nhất

VN. Hằng năm hàng triệu người lương giáo đến cầu nguyện, tìm bình yên, tri ân vị linh

mục. [“Sẽ có hơn 70,000 người dự lễ Tuyên Chân Phước Cha Trương Bửu Diệp”,

nguoi-viet.com 22/6/2026; “Ngày 2/7/2026 diễn ra thánh lễ phong Chân phước cho Cha

Diệp”, thanhnien.vn 25/4/2026; “Linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp (1897-

1946) - Cuộc đời, Nhân cách, Sự Nghiệp, Cái chết và Ý nghĩa cho ngày nay”,

hdgmvietnam.com 12/11/2025; “Lễ tuyên phong Chân phước Linh mục Trương Bửu

Diệp nói lên điều gì?", bbc.com 2/7/2026; “Thánh Lễ tạ ơn mừng tân Á Thánh Trương

Bửu Diệp tại Little Saigon”, nguoi-viet.com 23/7/2026; “Lễ tuyên Chân phước linh mục

Trương Bửu Diệp”, vnexpress.net 2/7/2026].

[13] Xt: Người Công giáo thường cầu niệm cho người quá cố qua các bài Kinh Vực Sâu

hoặc câu nguyện "Lạy Chúa, xin cho các linh hồn (hoặc linh hồn [Tên người mất]) được

nghỉ ngơi đời đời và cho ánh sáng ngàn thu chiếu soi trên linh hồn ấy"; “Nguyện xin ...

tiếp tục che chở, chuyển cầu, ban muôn hồng ân và sự bình an của Thiên Chúa đến…)

[14] Phóng tác theo toàn bài thơ “Châu thổ” (Trần Nhương, trannhuong.net 13/9/2026).

[15] Miền Tây Nam Bộ.

[16] Theo thơ Phạm Thiên Thư (Trường ca “Đoạn trường vô thanh” - tác phẩm từng

giành Giải nhất Văn chương Quốc gia VNCH 1973. Bốn câu thơ gói tròn tư tưởng triết

học Phật giáo về nhân sinh: giác ngộ vô thường, bản ngã, cõi Không. “Lòng như bát

ngát mây xanh”: Tâm hồn tu sĩ đạt cảnh giới vô chấp, thênh thới, không bị tham sân si

ràng buộc; “Thân như sương tụ trên cành đông mai”: Triết lý vô thường, thân xác mỏng

manh, tạm bợ như giọt sương mai, có rồi tan biến; “Cuộc đời - chớp lóe, mưa bay”: Sự

ngắn ngủi đời người như tia chớp lóe giữa bầu trời hay hạt mưa thoáng qua. Mọi hiện

thực cũng chỉ là duyên sinh vô định; “Càng đi, càng thấy dặm dài nỗi không”: Đạt đến

đỉnh tư tưởng Tánh Không trong Phật giáo. (“Phạm Thiên Thư”, vi.wikipedia.org)].

[17] Xt: Chùa Som Rong (tên đầy đủ Bôtum Vong Sa Som Rong) - ngôi chùa có tượng

“Phật nằm” lớn nhất VN, nằm trên đường Tôn Đức Thắng, Sóc Trăng, TP Cần Thơ.

Được xây cất từ năm 1785 bằng gỗ, lợp lá đơn sơ; sau nhiều lần trùng tu đến nay chùa

mang vẻ đẹp nguy nga, kiến trúc tráng lệ, đậm nét văn hóa Khmer. Chùa nổi tiếng vì có

tượng Phật Thích Ca niết bàn lớn nhất VN theo chiều dài 63m, cao 22,5m, nặng 490

tấn, đặt trên bệ cao 28m so với mặt đất, với 2 màu chủ đạo là trắng và xanh nhạt. Do

được đặt trên bệ cao cùng với kích thước khổng lồ nên đứng từ TP Sóc Trăng cũng có

thể nhìn thấy tượng. (“Chùa có tượng Phật nằm lớn nhất Việt Nam”, vnexpress.net

10/2/2025). Tưởng cũng nên cập nhật: Tượng Phật Thích Ca, tạo hình trực tiếp vào

núi, cao 81m, tại Núi Sam, tỉnh An Giang, dự kiến hoàn thành cuối năm tới 2027, kỳ

vọng trở thành tượng Phật khắc vào vách đá cao nhất thế giới (vượt Đại Phật Lạc Sơn

cao 71m ở Tứ Xuyên, Trung Quốc). Tượng hiện đang được tạc đến bàn tay với khối

lượng hoàn thành khoảng 70%. (“Tượng Phật cao 81m tạc vào núi ở miền Tây”,

vnexpress.net 6/9/2026).

[18] Xt: Phật niết bàn/ Phật nằm - hình ảnh bất tử của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đang

nằm đầu tựa tay mô tả tư thế nhập niết bàn (viên tịch) của Ngài. Đức Phật nằm nghiêng

bên phải, tay phải chống đỡ đầu; tư thế này biểu trưng cho sự thanh tịnh, tỉnh thức kèm

lòng từ bi phổ độ với sự giác ngộ tối thượng Ngài để lại cho mọi sinh