Nhà văn Hào Vũ đã đi xa mấy năm nay. Tôi là người đã có một thời cùng anh sống và làm việc ở đất Long An. Nay, nhân đọc lại truyện ngắn Màu xanh Vàm Cỏ Tây của anh (Tác phẩm đạt giải thưởng truyện ngắn Báo Văn Nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam năm 1979), nhớ về anh, tôi xin kể lại một vài kỷ niệm.
Sau 1975, tôi với nhà văn Hào Vũ cùng công tác ở Hội Văn học Nghệ thuật Long An, sau cùng chuyển sang Sở Văn hoá Thông tin Long An. Chúng tôi cùng quê Hải Phòng. Anh ở gần Quán Bà Mau, khu vực hát ca trù nổi tiếng ngày xưa của huyện An Hải, còn tôi ở huyện Vĩnh Bảo, đất thuốc lào, nơi sinh ra cụ Trạng Trình - Nguyễn Bỉnh Khiêm. Anh Hào Vũ hơn tôi 4 tuổi, đi bộ đội trước tôi và vào chiến trường Tây Ninh - Long An (B2) từ năm 1967, giai đoạn đánh Mỹ rất khốc liệt. Rời quân ngũ, anh chuyển ngành trước tôi sang Ty Văn hoá Thông tin Long An, ở Phòng Văn nghệ, sau tỉnh tách ra thành lập Hội Văn học Nghệ thuật Long An. Anh là nhà văn trưởng thành từ trong chiến tranh chống Mỹ, trong cuộc với các nhà văn: Lê Văn Vọng, Trần Ninh Hồ, Văn Lê, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Ngọc Mộc…một thời ở Văn nghệ Quân giải phóng miền Nam, Văn nghệ Quân giải phóng Phân khu 2 (Bắc Long An), bám sát các mặt trận nóng bỏng hướng Tây Nam Sài Gòn: Long An, Tây Ninh, Kiến Tường, Campuchia, Mỏ Vẹt, Quân khu 8, Quân khu 7…viết báo, viết văn, làm công tác tuyên truyền chính trị động viên bộ đội đánh giặc. Năm 1984, khi 34 tuổi, anh trở thành Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đầu tiên ở vùng đất Long An “Trung dũng kiên cường toàn dân đánh giặc”, là niềm tự hào của giới văn nghệ sỹ Long An lúc đó. Cuộc đời cầm bút của anh đã để lại một gia tài không nhỏ gồm nhiều tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch bản phim…có tiếng vang xa và đạt nhiều giải thưởng danh giá quốc gia.
Dạo ấy, tôi ở cùng cơ quan với anh, chủ yếu là làm phóng viên viết báo. Với tôi, anh là thần tượng ngưỡng mộ ở tài văn chương, báo chí của anh. Hơn tuổi, nhưng anh coi tôi như bạn nên chúng tôi chơi rất thân với nhau. Dạo ấy, đời sống khó khăn lắm, ai mua được cái xe đạp để đi làm là “đầu bảng” rồi. Cứ 4 rưỡi hoặc 5 giờ chiều, lúc hết giờ làm việc là hai chúng tôi lại đạp xe ra quán cóc vỉa hè ở Thị xã Tân An làm lai rai một xị. Mồi là miếng khô cá đường hoặc cá đuối nướng thơm lừng hoặc đĩa lòng lợn có giá đỗ nhúng nước sôi phủ lên trên, có khi chỉ đôi trái cóc, đĩa đậu phộng (lạc) lèo tèo. Hào Vũ có nết uống riêng: Anh thường đưa ly nên miệng uống chỉ một nửa và “khà” một tiếng, vừa nhăn trán vừa hả hê với vị rượu, lần uống nào cũng thế. Nhưng chúng tôi không ngồi lâu, chỉ “mây mây” là đứng dậy ra về. Phần vì vợ đợi ở nhà, nếu về muộn là bị “kiểm điểm” ngay, nhưng cái chính là rất eo hẹp tiền, chỉ làm chút thế thôi, ngày nào cũng phải có.
Hào Vũ là nhà văn nhưng có tư duy rất nhạy bén của một nhà báo. Năm 1984, lúc anh làm Trưởng phòng Biên tập Báo Văn nghệ Long An, tôi là phóng viên. Nhân có vụ án chiếu phim lậu “phim con heo” xảy ra ở huyện Bến Lức, anh bảo tôi viết bài ngay, viết chi tiết, có thể đăng nhiều kỳ. Tôi hăm hở xuống địa bàn. Không tìm ra đầu mối nào cả. Khi ghé vào một quán nước cạnh đường, tôi bâng quơ hỏi chủ quán: Ở đây mới có vụ chiếu phim lậu phải không bác ? Ông chủ quán chỉ một ngón tay lên trời, miệng khẽ “suỵt” một cái: Tôi không dám nói đâu, họ kín lắm, toàn làm ban đêm thôi, nói ra vạ lây ngay. Tôi hỏi lại: Nhưng nghe nói bị công an tóm rồi mà ? Mắt chủ quán sáng lên: Đó đúng rồi, bị bắt quả tang ngay đêm hồi hôm. Tôi hùa vào: Công an họ tài thật, nhưng sao họ bắt được bác ? Chủ quán nhỏ nhẹ: Thì trong đêm, khi nghe có động tĩnh người lạ đến, đám chiếu phim vội cúp điện ngay, định phi tang tẩu thoát. Ai dè, điện cúp nên cái băng từ ghi nội dung phim không lấy ra khỏi máy được, khi công an ập vào, đóng điện lên, họ lấy ra được cuộn băng trong đầu máy - bằng chứng hùng hồn của phạm tội. Tôi trở lại Phòng Văn hoá Thông tin huyện Bến Lức, cơ quan trực tiếp quản lý nhà nước về lĩnh vực này để lấy thêm tư liệu cho bài viết và được biết: Nguyên do là có một người muốn vào xem phim nhưng chủ chiếu không cho, năn nỉ mãi không được, anh ta tức tốc đi báo công an và sau đó công an ập đến. Sau đó, tang vật vụ án được đưa về Sở Văn hoá Thông tin Long An để các cơ quan chức năng xử lý, toàn bộ máy móc chiếu phim là số tài sản rất lớn lúc đó. Tôi viết luôn bài báo đăng 3 kỳ liền. Anh Hào Vũ chỉ biên tập lại một chút, khen là bài viết tốt và cho đăng ngay. Dạo ấy có phong trào đăng nhiều kỳ và rất trọng dụng những bài viết về lĩnh vực này để thu hút bạn đọc và người mua báo. Bài báo của tôi đã làm tăng số lượng phát hành đáng kể. Khi đăng cuối bài 1, có chữ: “Kỳ sau đăng tiếp”, rất nhiều bạn đọc đã tìm đến toà soạn hỏi bao giờ có báo tiếp, đặt mua. Anh Hào Vũ và tôi rất vui vì qua báo chí đã góp phần tích cực ngăn ngừa tình trạng chiếu phim “đen” trên địa bàn tỉnh và nhân dịp này, anh còn chỉ dẫn thêm cho tôi cách viết báo, viết văn cho hay. Đó là những điều rất quý báu, ảnh hưởng sâu sắc trong suốt cuộc đời làm báo của tôi cho đến mãi về sau.
Khi Hào Vũ đã có những truyện ngắn xôn xao dư luận như: Màu xanh Vàm Cỏ Tây, Cây Gừa (nhân vật chính lấy nguyên mẫu là hoạ sỹ Nguyên Cẩn)…Một lần, nhà thơ Chế Lan Viên, nhà văn Nguyễn Khải và nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn xuống thăm Long An. Tỉnh uỷ Long An tiếp đón và bố trí ba nhà văn nổi tiếng này nghỉ ngơi ở Nhà khách Văn phòng Tỉnh uỷ, ngay cạnh bờ sông Vàm Cỏ Tây lộng gió. Khoảng 19 giở tối, ba nhà văn sang thăm chỗ tôi và nhà thơ Đinh Thị Thu Vân ở. Vân sắp món nhậu là canh chua cá lóc và gỏi gà xé phay Nam Bộ mời khách. Cuộc vui do nhà văn Hào Vũ chủ xị. Đến khoảng 22h, nhà thơ Chế Lan Viên xin phép về Nhà khách Tỉnh uỷ nghỉ trước. Còn lại Nguyễn Khải, Nguyễn Mạnh Tuấn, Hào Vũ, tôi và Đinh Thị Thu Vân nhậu tiếp. Nguyễn Mạnh Tuấn uống rất bốc, anh bày tỏ rằng: “Tôi đang bị họ tìm đánh vì cuốn Cù Lao Tràm, nhưng tôi không sợ và đã chuẩn bị một bộ đồ chữa xe đạp, nếu cần, tôi sửa xe kiếm sống nuôi vợ con, sá gì”. Chúng tôi chia sẻ với tâm sự và khí khái của nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bằng dốc cạn cùng anh những ly rượu Long An nồng ấm. Khoảng 24h đêm, Hào Vũ xin rút vì đã quá khuya. Lúc này Nguyễn Mạnh Tuấn say, tôi dìu anh vào phòng ngủ và bật quạt thổi chếch ngược từ chân lên đầu vì nghĩ anh sẽ dễ chịu. Không ngờ, anh bị sốc và ói liên tục, da tái mét, nằm yên bất động. Nhà văn Nguyễn Khải sợ quá, gọi tôi ra bàn uống nước, trên cổ vắt chiếc khăn mặt xanh của bộ đội, nói: Văn ơi, anh bảo này, thằng Tuấn nó say quá. Nó bây giờ nó là người của Quốc gia chứ không phải chơi, nó có bề gì thì chết cả đám. Em đi gọi ngay thằng Hào Vũ lên đây, vì nó là đảng viên, lên để giúp thằng Tuấn. Tôi thấy sự việc nghiêm trọng hẳn lên và chỉ biết “chấp hành” lệnh của Đại tá nhà văn Nguyễn Khải, xách xe đạp chạy ngay đến nhà Hào Vũ. Tôi gõ cửa mấy cái, không thấy động tĩnh gì. Đêm khuya, càng im ắng. Tôi ghé sát miệng qua khe cửa gọi: Anh Hào Vũ ơi, gọi hai lần. Có tiếng dép loẹt quẹt bước ra. Vợ Hào Vũ mở cửa. Tôi hỏi luôn: Hào Vũ đâu, gọi dậy. Gì đấy ? Hào Vũ bật dậy bước ra. Tôi nói: Anh Tuấn say quá, anh Khải bảo xuống gọi anh lên xem sao. Hào Vũ mặc quần dài, vơ vội cái áo rồi dắt xe đạp ra, miệng lẩm bẩm: Không có gì đâu, nhà văn Đại tá Nguyễn Khải…yếu lắm ! Khi chúng tôi trở lại chỗ nhậu thì nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn đã ngồi dậy được. Nguyên do là nhà văn Nguyễn Khải đã “chỉ đạo” cho Thu Vân tắt quạt và lấy khăn ấm lau mặt, đắp lên trán cho anh. Thấy Hào Vũ và tôi xuất hiện, Nguyễn Mạnh Tuấn lắc đầu: Hôm nay uống hơi nhiều, say quá. Hào Vũ nói: Không sao đâu, tôi biết mà, Nguyễn Mạnh Tuấn lạ gì uống rượu ở Nam Bộ. Nhà văn Nguyễn Khải cầm cái khăn mặt vắt ở bên phải cổ vật sang bên trái, nói: Thôi, ổn rồi, thật hú vía, nhớ rút kinh nghiệm Hào Vũ, Tuấn, Văn và Vân nhé.
Một kỷ niệm khác: Hồi Hào Vũ đang theo học Trường Viết văn Nguyễn Du ở 103 Đê La Thành Hà Nội (khoá 1), tôi có dịp đi công tác ghé thăm anh. Đó là những khu nhà dựng bằng tre nứa rất đơn giản, đằng sau mỗi dãy nhà là một dải ao có những cây tre, nứa ngâm lều phều, bèo tấm, rong rêu phủ kín, ếch nhái kêu ộp oạp, trước nhà có mấy cây xoan khẳng khiu nở hoa tím ngắt. Phòng Hào Vũ ở gần phòng của nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ, chị Mỹ Dạ và anh Hào Vũ thường hay sang phòng chơi, cũng là “phong cách” của các nhà văn, nhà thơ tên tuổi đang dự học lúc đó như: Anh Chi, Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Thị Đạo Tĩnh, Đỗ Thị Hiền Hoà, Nguyễn Tùng Linh, Đình Kính, Ngô Xuân Hội….Mỗi phòng đều lỉnh kỉnh chai lọ, nước mắm, ma di, hành ớt, gạo, bếp dầu, có cả đậu phụ đang rán, những vật dụng đặc trưng của thời bao cấp tem phiếu. Anh Hào Vũ kể, một hôm Mỹ Dạ sang chơi, tình cờ xem qua cuốn tiểu thuyết của anh vừa hoàn tất bản thảo, dày 500 trang đánh máy. Mỹ Dạ mở qua mở lại, đọc vài trang rồi dừng lại ở trang bìa, nhìn tên tiểu thuyết: Ác Liệt. Suy nghĩ một lát rồi Mỹ Dạ bảo: Hào Vũ đặt tên sách là Ác Liệt nghe thật quá, súng đạn chiến tranh quá. Theo mình nên đặt là: Đất không giấu mặt nghe êm hơn. Chỉ là sự góp ý vu vơ bình thường nhưng Hào Vũ giật mình nói ngay: Ừ được đấy, tôi sẽ đặt lại tên tiểu thuyết là Đất không giấu mặt. Sau đó, khi xuất bản, tên này đã thành tên chính thức cuốn tiểu thuyết của nhà văn Hào Vũ viết về chiến tranh giữ nước của dân tộc, được coi là tác phẩm “nặng ký” nhất của anh, nhiều bạn đọc biết đến, tìm đọc, cùng thời với tiểu thuyết nổi tiếng Đất trắng của nhà văn đàn anh Nguyễn Trọng Oánh.
Ngày nhà văn Hào Vũ mất, tôi không đến tiễn đưa anh về nơi an nghỉ cuối cùng được vì đang ở Hà Nội. Đã toan gửi vòng hoa vào viếng anh, nhưng chị Hồng Vinh, vợ anh, là y sỹ, nguyên cán bộ của Bệnh viện Đa khoa Long An, bảo gia đình xin không nhận phúng điếu của ai cả. Thế là chỉ biết gửi đến vợ con anh lời chia buồn sâu sắc nhất mà thôi. Buồn thế !
Nhớ về nhà văn Hào Vũ, tôi viết lại vài kỷ niệm này như một nén hương thơm thắp cho anh, với niềm tự hào và kính trọng về một nhà văn tài năng cứ lặng lẽ toả sáng, một người anh, người bạn đồng hương Hải Phòng yêu quý đã một thời cùng sống, chiến đấu, viết, gắn bó với Long An và vùng đất phương Nam yêu dấu. Nếu cần nói một câu thật ngắn về nhà văn Hào Vũ, tôi sẽ nói là: Anh đã vắt kiệt sức đời mình hiến dâng cho văn chương và cuộc sống./.
Hà Nội, mùa thu 2026
Nhà báo Nguyễn Đăng Văn