( Cổ tích làng tôi)

Quê tôi cái ngày phong kiến đế quốc tàn bạo, thối nát, đè nén lương dân, khiến cả làng cả tổng luôn sống trong nơm nớp lo sợ.

Tên lý trưởng tên Tạ Núi hống hách chuyên quyền, không coi các bậc cao niên, chức sắc, hào mục trong làng là cái đinh gì. Hắn lập ra đội quân trương tuần toàn đầu trộm đuôi cướp, mới ở tù ra, lúc nào cũng gậy gộc, mã tấu lùng sục khắp ngõ xóm. Nhà nào có con chó chạy ra đường cũng bị phạt. Nhà chi Hĩm xóm Đầm chẳng may để gà nhà mình sang bới rau hàng xóm liền bị bọn trương tuần bắt phạt 50 quan tiền. Bọn trương tuần ra chợ thấy mấy bà ngồi ngoài cổng chợ bán mấy mớ rau cũng cướp sạch. Nhà nào có giỗ chạp, cưới hỏi chúng đều đến làm luật mới được yên.

Thiên Đàn có nghĩa là Đàn tế trời, là một quần thể các tòa điện thờ to lớn, có giá trị văn hóa cao, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Đây là trung tâm cúng bái của hoàng gia, nơi các Hoàng đế nhà Minh và nhà Thanh thực hiện nghi lễ tế vị thần của trời, Hạo Thiên Thượng đế, một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong năm qua các triều đại.

Trong chuyến thăm Bắc Kinh mới rồi của TT Hoa Kỳ, một sự kiện quan trọng đã diễn ra, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lựa chọn Thiên Đàn để tiếp đón Tổng thống Mỹ Donald Trump. Việc ấy được xem là cách Bắc Kinh gửi đi thông điệp về sự trường tồn và chiều sâu văn hóa của Trung Quốc (Theo Reuters)

Thiên hạ đã tường nhưng cũng nên nhắc lại rằng, trong quần thể Thiên Đàn tráng lệ, có một cánh cửa bí mật. Cánh cửa này được gọi là Cổ Hy Môn (古稀门) nằm ở bức tường phía Tây của Hoàng Càn Điện.

Cổ Hy Môn không có ngay từ đầu mà được xây dựng bổ sung sau này. Vào thời điểm đó, Thiên Đàn đã hoàn thành gần 300 năm và Hoàng đế Càn Long đã ngoài 70 tuổi.

Ông Tố Hữu là người ngồi ở ngôi cao trong hàng ngũ lãnh đạo của đảng và nhà nước, với Văn nghệ thì ông là đại thủ lĩnh, không có gì phải bàn cãi.

Về thơ ông là ngọn cờ đầu của thơ ca cách mạng hiện thực XHCN như những nhà phê bình có tên tuổi khẳng định.

Về nghệ thuật thơ cũng vậy “Thì treo giải nhất chịu nhường cho ai” như một nhà thơ lão làng đã viết.

Câu thơ: “Mường Thanh, Hồng Cúm, Him Lam/ Hoa mơ lại trắng vườn cam lại vàng” theo phân tích của nhà thơ nọ là hai câu thơ mẫu mực vừa kinh điển vừa hiện đại.

Ai dám cãi hoa mơ không trắng vườn cam không vàng. Các cán bộ đi thuyết giảng ai cũng thuộc và trích dẫn vài câu thơ của Tố Hữu để tăng phần hấp dẫn của bài nói.

Tôi đã một lần bị một đồng chí chính trị viên dưới đơn vị gửi thư lên Tổng cục chính trị phê phán là đi nói chuyện thơ cho bộ đội mà chỉ trích thơ Chế Lan Viên chứ không trích thơ Tố Hữu.

Bài thi văn Trung học và Đại học năm nào mà chẳng có đề về thơ Tố Hữu, nó đã trở thành quen thuộc như sổ gạo của từng nhà.

Đến Quốc lộ 6 rồi đấy ông ạ - anh lái xe từ trên ghế lái nói to để cha tôi nghe tiếng.

Ngay từ khi lên xe, cha tôi cứ nhắc đến Đường 6, Bến Phương Lâm, Bốt Đồng Bến, Đồng Bái… Ông đã háo hức chờ chuyến đi Hòa Binh này cả một tuần nay.

Tôi ngồi bên cạnh cha, nhìn ông nhìn ra ngoài cửa kính. Mắt ông như đang tìm kiếm điều gì đó dọc hai bên đường, lướt qua từng khúc cua, từng mái nhà ven núi, như người đi lạc trong chính miền ký ức của mình.

“Vừa đủ” để yêu đời, “vừa đủ” để làm thơ:

Trong bức tranh văn học Việt Nam đương đại, Trần Nhương nổi lên như một “hiện tượng” khó gọi tên đầy đủ: nhà văn – nhà thơ – họa sĩ – nhà báo, và trên hết, một người nghệ sĩ đa tài, sống hết mình với các cõi sáng tạo. Thơ ông, ở tuổi ngoài bát thập, không hề có dấu hiệu lụi tàn hay trùng lặp cảm xúc. Trái lại, nó càng thêm phần chín chắn, hàm súc và thấm đẫm triết lý nhân sinh. Bài tiểu luận này đi tìm thế giới nghệ thuật thơ Trần Nhương qua tư tưởng nghệ thuật, cá tính sáng tạo, cái “tôi” nghệ thuật, phong cách sáng tác và quan niệm văn chương của ông.

1. Tư tưởng nghệ thuật: “Viết văn là sự hy sinh” và hành trình tìm kiếm cái đẹp

Trần Nhương từng tâm niệm: “Viết văn là một sự hy sinh. Viết mà không thật, không đau, thì chữ nghĩa cũng chỉ là vỏ rỗng.” Câu nói ấy mở ra cánh cửa hiểu về tư tưởng nghệ thuật của ông: sáng tác không phải trò chơi ngôn từ hay sự tô hồng hiện thực, mà là cuộc đối diện với nỗi đau, với sự thật, với cái “thật” đến mức có thể làm “đau” người viết.